Wystawa czynna od 7 listopada 2026-4 kwietnia 2027
Do udziału w wydarzeniu zapraszają dyrektor Muzeum Porcelany w Wałbrzychu Piotr Mick oraz kuratorka wystawy Monika Patuszyńska.
Wstęp na wernisaż jest bezpłatny.
Fryderyka – porcelana, która przetrwała epoki
Niektóre przedmioty tak mocno wpisują się w naszą codzienność, że przestajemy zastanawiać się nad ich pochodzeniem. Jednym z nich jest Fryderyka – charakterystyczny fason porcelany, który przez dziesięciolecia gościł na polskich stołach. Towarzyszył rodzinnym spotkaniom, świątecznym obiadom i ważnym uroczystościom. Bywał ślubnym prezentem, rodzinną pamiątką przekazywaną kolejnym pokoleniom lub ozdobą kredensu.
Niewielu jednak pamięta, że historia Fryderyki rozpoczęła się jeszcze przed II wojną światową, w zupełnie innych realiach politycznych i gospodarczych.
W 1934 roku w niemieckim Waldenburgu, dzisiejszym Wałbrzychu, fabryka Krister należąca do koncernu Rosenthal rozpoczęła produkcję neobarokowego fasonu Friederike. Po zakończeniu wojny zmieniło się niemal wszystko – granice państw, nazwa miasta, właściciele zakładów i ich pracownicy. Waldenburg stał się Wałbrzychem, fabryka Krister otrzymała nazwę Krzysztof, a niemiecka Friederike z czasem stała się polską Fryderyką.
Pomimo tych historycznych przemian porcelanowy wzór przetrwał i na trwałe zadomowił się w polskich domach.
Historia przemian zapisana w porcelanie
Wystawa „Fryderyki naszej powszedniej” pokazuje, że przetrwanie przedmiotu nie zawsze oznacza zachowanie jego pierwotnej formy. Przez niemal sto lat Fryderyka podlegała zmianom, które odzwierciedlały kolejne etapy historii Wałbrzycha, rozwój technologii, przemiany gospodarcze oraz zmieniające się oczekiwania odbiorców.
Z biegiem lat modyfikowano jej kształt, upraszczano dekoracje i dostosowywano proces produkcji do nowych możliwości przemysłowych. Zmieniały się przedsiębiorstwa, marki i rynki zbytu, ale charakterystyczna porcelana wciąż znajdowała swoich nabywców.
Jednym z efektów tych przemian było pojawienie się fasonu Alaska – uproszczonej wersji Fryderyki, pozbawionej charakterystycznych reliefowych zdobień. Nowa forma lepiej odpowiadała potrzebom współczesnej produkcji seryjnej.
To właśnie zdolność do dostosowywania się do zmieniającej się rzeczywistości pozwoliła Fryderyce przetrwać kolejne dekady.
Opowieść o mieście, fabrykach i ludziach
Ekspozycja wykracza daleko poza prezentację porcelanowych wyrobów. To wielowątkowa historia przemysłu, miasta i mieszkańców, których losy przez pokolenia związane były z wałbrzyskimi zakładami ceramicznymi.
Na wystawie zgromadzono porcelanę, archiwalne fotografie, dokumenty oraz materiały ukazujące historię produkcji. Ważnym elementem ekspozycji są również osobiste wspomnienia ludzi, którzy przez lata współtworzyli miejscowy przemysł porcelanowy.
Swoimi doświadczeniami dzielą się dawni pracownicy fabryk, projektanci, modelarze, technolodzy oraz osoby zarządzające zakładami. Ich relacje pozwalają poznać nie tylko kulisy powstawania poszczególnych fasonów, ale także codzienność fabrycznego życia, podejmowane decyzje, zawodowe ambicje i wyzwania.
W ten sposób historia porcelany staje się jednocześnie opowieścią o przemianach społecznych, gospodarczych i kulturowych, które kształtowały Wałbrzych w XX i na początku XXI wieku.
Tradycja spotyka współczesny design
Fryderyka nie jest jedyną bohaterką ekspozycji. Zwiedzający zobaczą również inne fasony porcelany, które powstawały w różnych okresach i stanowiły odpowiedź na zmieniające się gusta klientów oraz możliwości technologiczne zakładów.
Istotne miejsce zajmują także współczesne interpretacje historycznych wzorów przygotowane przez artystów i projektantów. Ich prace pokazują, że przemysłowe dziedzictwo może być nie tylko przedmiotem ochrony i wspomnień, ale również źródłem inspiracji dla nowych działań twórczych.
Wystawa skłania do refleksji nad tym, co właściwie pozostaje po dawnych fabrykach i ich wyrobach. Czy jest to charakterystyczny kształt porcelany, technologia jej wytwarzania, przywiązanie kolejnych pokoleń, czy może pamięć o ludziach, którzy ją tworzyli?
„Fryderyki naszej powszedniej” to wystawa o znacznie szerszym znaczeniu niż historia jednego porcelanowego serwisu. To opowieść o ciągłości i zmianie, o pracy, tradycji oraz śladach przeszłości, które pozostają obecne w codziennym życiu nawet wtedy, gdy świat, w którym powstały, już nie istnieje.
Monika Patuszyńska – kuratorka wystawy
Kuratorką ekspozycji jest Monika Patuszyńska, ceniona i wielokrotnie nagradzana artystka zajmująca się ceramiką, należąca do Międzynarodowej Akademii Ceramiki (AIC/IAC).
W 1999 roku ukończyła Wydział Ceramiki i Szkła Akademii Sztuk Pięknych we Wrocławiu. W swojej karierze zawodowej była m.in. ostatnią projektantką Zakładów Porcelitu Stołowego w Pruszkowie oraz ostatnią prezeską Międzynarodowego Sympozjum Ceramicznego „Porcelana Inaczej”.
W latach 2014–2016 pełniła funkcję dyrektorki artystycznej Instytutu Designu w Kielcach.
Jej twórczość zdobyła uznanie również poza granicami Polski. Dzięki współpracy z nowojorskim biurem architekta Petera Marino prace artystki znalazły się w prestiżowych przestrzeniach na całym świecie, m.in. w paryskim salonie Maison Guerlain, butiku Chanel w Singapurze oraz słynnym salonie jubilerskim Tiffany & Co. w Nowym Jorku.
Informacje o wernisażu
Wystawa: „Fryderyki naszej powszedniej”
Data: 6 listopada 2026 r. (piątek)
Godzina: 18.00
Miejsce: Galeria Centrum Ceramiki Unikatowej – oddział Muzeum Porcelany w Wałbrzychu, CNKiS Stara Kopalnia, ul. Wysockiego 29, Wałbrzych
Kuratorka: Monika Patuszyńska
Wstęp: wolny
To propozycja nie tylko dla miłośników porcelany i wzornictwa przemysłowego, lecz także dla wszystkich zainteresowanych historią Dolnego Śląska, przemianami Wałbrzycha oraz losami przedmiotów, które od pokoleń towarzyszą nam w codziennym życiu.
Pomysłodawczyni i kuratorka wystawy: Monika Patuszyńska
Zdjęcia portretowe bohaterów: Seweryn Charyton
Patronat medialny: Vogue Living, Szkło i Ceramika
